ستون دین

کیفیت خواندن نماز « دهه اول ذی الحجه»

امام صادق(علیه السلام) مى فرماید: پدرم حضرت امام باقر(علیه السلام) به من فرمود: پسرم! در دهه نخست از ماه ذى الحجّه، هر شب میان نماز مغرب و عشا این دو رکعت نماز را ترک مکن:

در هر رکعت سوره حمد و سوره قل هو الله را مى خوانى، پس از آن این آیه (آیه 142 سوره اعراف) را مى خوانى:

وَ واعَدْنا مُوسى ثَلاثینَ لَیْلَةً، وَ أَتْمَمْناها بَعَشْر، فَتَمَّ میقاتُ رَبِّهِ

و ما با موسى سى شب وعده گذاشتیم سپس آن را با ده شب دیگر تکمیل نمودیم به این ترتیب میعاد پروردگارش (با او)

أَرْبَعینَ لَیْلَةً، وَ قالَ مُوسى لاَِخیهِ هارُونَ اخْلُفْنى فى قَوْمى، وَ أَصْلِـحْ

چهل شب تمام شد و موسى به برادرش هارون گفت: جانشین من در میان قومم باش و (آنها را) اصلاح کن

وَلا تَتَّبِعْ سَبیـلَ الْمُفْسِـدینَ.

و از روش مفسدان پیروى منما.

اگر جنین کنى، در ثواب حاجیان، و اعمال حجّ آنها شریک مى شوى.

منبع: اقبال، صفحه 317، مفاتیح الجنان

«سه چیز است که افتخار مؤمن و زینت او در دنیا و آخرت است:

نماز در آخر شب،

بی اعتنایی به آنچه در دست مردم است

و ولایت امام از اهل بیت پیامبر صلی الله علیه و آله

بحار، ج 87، ص 140

 در تمام ماه رجب شصت رکعت نماز کند به این طریق که در هر شب آن دو رکعت بجا آورد.

بخواند در هر رکعت حمد یک مرتبه و قُلْ یا ایهَا الکافِرُونَ سه مرتبه و قُلْ هُوَ اللّهُ اَحَدٌ یک مرتبه و چون سلام دهد دستها را بلند کند و بگوید:

لا اِلهَ اِلا اللّهُ وَحْدَهُ لا شَریک لَهُ لَهُ الْمُلْک وَ لَهُ

معبودى نیست جز خداى یگانه اى که شریک ندارد خاص او است فرمانروایى و مخصوص

الْحَمْدُ یحْیى وَیمیتُ وَهُوَ حَىُّ لا یمُوتُ بِیدِهِ الْخَیرُ وَهُوَ عَلى

او است ستایش مى میراند و زنده کند و او است زنده اى که نمیرد هر چه خیر است بدست او است و او بر

کلِّشَىْءٍ قَدیرٌ وَاِلَیهِ الْمَصیرُ وَلا حَوْلَ وَلا قُوَّةَ اِلاّ بِاللّهِ الْعَلِىِّ الْعَظیمِ

هر چیز توانا است و بسوى او است بازگشت و جنبش و نیرویى نیست مگر بوسیله خداى برتر و بزرگ

اَللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ النَّبِىِّ الاُْمِّىِّ وَ آلِهِ 

خدایا درود فرست بر محمد پیامبر امى (درس نخوانده ) و بر آلش

و بکشد دستها را بصورت خود از حضرت رسول صَلَّى اللَّهِ عَلِیهِ وَ اله مرویست که کسى که این عمل را بجا آورد حقّ تعالى دعاى او را مستجاب گرداند و ثواب شصت حجّ و شصت عمره به او عطا فرماید .

توجه به اعمال روزهای خاص ماه های قمری از جمله تأکید‌ها اساتید اخلاق برای بهبود حال و احوال این روزهای ماست. از جمله این روزها؛ آخرین روز سال قمری یعنی روز پایانی ماه ذی‌الحجه است.
 

به استناد این روایت، وقتی این نماز را به جا آوری، شیطان می‌گوید: واى بر من! هرچه در مدّت این سال زحمت کشیدم (و او را وسوسه کردم) با این عمل، همه را از بین برد و سالش را به خیر پایان داد!

منبع: سبک زندگی اسلامی

نماز دهه اول ذی الحجه 

يکي از اعمال مهم در دهه اول ذي الحجه (خصوصا) براي كسانيكه توفيق حج

 را پيدا نكرده اند ، خواندن نماز دهه اول ذي الحجه است كه بين نماز مغرب

و عشا خوانده میشود وشیوه آن :دو ركعت است ، در هر ركعت بعد از حمد

، سوره توحيد (قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ) و بعد از آن آیه 142 سوره اعراف خوانده می شود:

وَ وَاعَدْنَا مُوسَى ثَلاَثِينَ لَيْلَةً وَأَتْمَمْنَاهَا بِعَشْرٍ فَتَمَّ مِيقَاتُ رَبِّهِ أَرْبَعِينَ لَيْلَةً وَقَالَ مُوسَى لأَخِيهِهَارُونَ اخْلُفْنِي فِي قَوْمِي وَأَصْلِحْ وَ لاَ تَتَّبِعْ سَبِيلَ الْمُفْسِدِينَ

* هرکس این نماز را بخواند چنانچه پدر و مادر او زنده باشند مورد رحمت خداوند رحمان و رحیم قرار می گیرند .

* چنانچه پدر و مادر فوت کرده باشند نماز در شب های جمعه خوانده شود آنان مورد آمرزش خداوند قرار می گیرند.

* این نماز آن جنان موجب شادی پدر و مادر می شود که آزو می کنند زنده شوند و زانو فرزند خویش را ببوسند .

* این نماز انسان را از افسر دگیهای بسیار شدیدی که بر اثر مصیبت های سنگین بوجود می آید آرامش می بخشد .

کیفیت نماز برای والدین :

این نماز دو رکعت است :

در رکعت اول بعد از خواندن سوره حمد ۱۰ مرتبه آیه ۴۱ سوره ابراهیم خوانده می شود :

رَبَّنَا اغْفِرْ لِي وَلِوَالِدَيَّ وَلِلْمُؤْمِنِينَ يَوْمَ يَقُومُ الْحِسَابُ

در رکعت دوم بعد از خواندن سوره حمد ۱۰ مرتبه آیه ۲۸ سوره نوح خوانده می شود :

رَبِّ اغْفِرْ لِي وَلِوَالِدَيَّ وَلِمَن دَخَلَ بَيْتِيَ مُؤْمِنًا وَلِلْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ

پس از سلام  بدون تغییر حالت ۱۰ مرتبه آیه ۲۴ سوره اسرا خواندن می شود :

رَّبِّ ارْحَمْهُمَا كَمَا رَبَّيَانِي صَغِيرًا

و در آخر دو حدیث از پیامبر :

۱ - نیکی باعث طول عمر می شود .

۲ - بالاترین نیکی احسان به پدر و مادر است .

نماز چهارده معصوم(ع)
1. نماز حضرت رسول ـ صلّی الله علیه و آله ـ
نماز حضرت دو ركعت است. در هر ركعت بعد از حمد پانزده مرتبه سوره قدر، و در هر یك از ركوع و بعد از سر برداشتن از آن و در سجود و بعد از سر برداشتن از آن و در سجده دوم و بعد از سر برداشتن از آن پانزده مرتبه سوره قدر را بخواند، بعد از آن ركعت دوم را مثل ركعت اولی انجام دهد.اگر چنین كند منصرف شود، در حالی كه مابین او و خداوند گناهی نماند، مگر این كه بخشیده شود و هر چه را كه طلب كرده به او بدهند.و مستحب است بعد از آن دعا بخواند كه در مفاتیح ذكر شده است.

2. نماز حضرت علی ـ علیه السّلام ـ
و آن چهار ركعت است به دو تشهد و دو سلام. در هر ركعت بعد از حمد پنجاه مرتبه سوره توحید خوانده می شود.از حضرت صادق ـ علیه السّلام ـ روایت كرده اند كه فرمود: «كسی كه این نماز را به جا آورد از گناهان بیرون آید مانند روزی كه از مادر متولد شده باشد و حاجتهای او برآورده شود».

3. نماز حضرت فاطمه ـ سلام الله علیها ـ
نماز حضرت دو ركعت است، در ركعت اول بعد از حمد صد مرتبه سوره قدر و در ركعت دوم بعد از حمد صد مرتبه سوره توحید می خواند و بعد از فارغ شدن از نماز تسبیحات حضرت زهرا ـ سلام الله علیها ـ را انجام می دهد.و وارد شده كه این افضل نمازهای مستحبی است و در اول شب ذی الحجه مؤكد است.
نماز دیگر: چهار ركعت نماز كند به دو سلام بخواند در ركعت اول بعد از حمد «توحید» پنجاه مرتبه و در ركعت دوم بعد از حمد «و العادیات» پنجاه مرتبه و در ركعت سوم بعد از حمد «اذا زلزلت» پنجاه مرتبه و در ركعت چهارم بعد از حمد «اذا جاء نصرالله» پنجاه مرتبه.

4. نماز امام حسن ـ علیه السّلام ـ
نماز امام حسن ـ علیه السّلام ـ در روز جمعه و آن چهار ركعت است مثل نماز امیر المؤمنین ـ علیه السّلام ـ .نماز دیگر: در روز جمعه و آن نیز چهار ركعت است در هر ركعت حمد یك مرتبه و توحید بیست و پنج مرتبه.

5. نماز امام حسین ـ علیه السّلام ـ
نماز حضرت امام حسین ـ علیه السّلام ـ چهار ركعت است، در هر ركعت سوره فاتحه پنجاه مرتبه و سوره توحید پنجاه مرتبه، و در ركوع فاتحه و توحید هر یك ده مرتبه، و چون از ركوع سر بردارد هر یك را ده مرتبه، و هم چنین دو سجده اولی و در بین دو سجده و در سجده دوم هر یك ده مرتبه، و چون از چهار ركعت فارغ شدی و سلام گفتی این دعا بخوان: «اللّهمّ انت الّذی استجبت لآدم و حوّاء...» تا آخر دعا كه فی الجمله طولانی است.

6. نماز امام زین العابدین ـ علیه السّلام ـ
نماز امام سجاد ـ علیه السّلام ـ چهار ركعت است، در هر ركعت حمد یك مرتبه و توحید صد مرتبه.نماز دیگر: كه بنا به روایت قطب راوندی دو ركعت است، در هر ركعت بعد از حمد صد مرتبه آیه الكرسی خوانده می شود.

7. نماز حضرت باقر ـ علیه السّلام ـ
نماز حضرت باقر ـ علیه السّلام ـ دو ركعت است در هر ركعت حمد یك مرتبه و «سبحان الله و الحمد للّه و لا اله الّا الله و الله اكبر» صد مرتبه.

8. نماز حضرت صادق ـ علیه السّلام ـ
نماز حضرت صادق ـ علیه السّلام ـ دو ركعت است در هر ركعت حمد یك مرتبه و آیه «شهد اللهُ...» صد مرتبه.نماز دیگر: چهار ركعت است، در هر ركعت بعد از حمد صد مرتبه تسبیحات اربعه خوانده می شود.

9. نماز امام كاظم ـ علیه السّلام ـ
نماز حضرت كاظم ـ علیه السّلام ـ دو ركعت است، در هر ركعت حمد یك مرتبه و توحید دوازده مرتبه. دعای آن حضرت در مفاتیح الجنان ذكر شده است.

10. نماز امام رضا ـ علیه السّلام ـ
نماز حضرت امام رضا ـ علیه السّلام ـ شش ركعت است، در هر ركعت حمد یك مرتبه و بعد از حمد «هل اتی علی الإنسان...» ده مرتبه. دعای آن حضرت در مفاتیح الجنان ذكر شده است.

11. نماز حضرت جواد ـ علیه السّلام ـ
نماز حضرت جواد ـ علیه السّلام ـ دو ركعت است، و در هر ركعت حمد یك مرتبه و توحید هفتاد مرتبه. دعای آن حضرت در مفاتیح الجنان ذكر شده است.

12. نماز حضرت هادی ـ علیه السّلام ـ
نماز حضرت هادی ـ علیه السّلام ـ دو ركعت است، در ركعت اول سوره حمد و یس و در ركعت دوم سوره حمد و الرحمن.نماز دیگر: دو ركعت است در هر ركعت بعد از حمد، هفتاد مرتبه سوره توحید.

13. نماز امام حسن عسكری ـ علیه السّلام ـ
نماز امام حسن عسكری ـ علیه السّلام ـ چهار ركعت است، در دو ركعت اول بعد از حمد پانزده مرتبه سوره زلزلت، و در دو ركعت آخری بعد از حمد پانزده مرتبه سوره توحید.

14. نماز حضرت صاحب الزمان ـ علیه السّلام ـ
نماز امام زمان ـ علیه السّلام ـ دو ركعت است، در هر ركعت حمد را یك مرتبه بخواند و «ایّاك نعبد و ایّاك نستعین» را صد مرتبه مكرر كند، بعد از آن حمد را تمام كند و سوره توحید را یك مرتبه بخواند. سپس دعای فرج را بخواند «اللّهمّ عظم البلاء و برحَ الخفاء...».[1]

--------------------------------------------------------------------------------
[1] . سراج الشیعه، ص 102 و 103، مفاتیح الجنان، ص 78. 

چون نماز بهترین عبادات و کلید حل مشکلات است، بر آن شدم که سرآغاز تحقیقاتم را نماز امام زمان علیه السلام قرار دهم. این نماز را علماى بزرگ شیعه در کتابهاى خود روایت کرده اند که ما در اینجا به چهار طریق آن را نقل مى کنیم:
الف - سیدبن طاووس مى نویسد:
صلوه الحجّه القائم علیه السلام رکعتان، تقرء فى کلّ رکعه الفاتحه الى اِیّاکَ نعبد وایّاک نستعین، ثمّ تقول مأه مرّه: ایّاک نَعبد و ایّاک نستعینُ،
ثمّ تتمّ قرائه الفاتحه و تقرء بعدها الاخلاص مرّه واحده، وتدعو عقیبها تقول اَللّهُمَّ عَظُمَ الْبَلاءُ، و بَرِحَ الْخِفاءُ، وَانْکَشَفَ الْغِطاءُ، وَضاقَتِ الْأَرْضُ بِما وَسِعَتِ السَّماءُ، و اِلَیْکَ یا رَبِّ الْمُشْتَکى، وَعَلَیْکَ الْمُعَوَّلُ فى الشِّدَّهِ وَالرَّخاءِ، اَللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ اَلَّذینَ أَمَرْتَنا بِطاعَتِهِمْ وَعَجِّلِ اللّهُمَّ فَرَجَهُمْ بِقائِمِهِمْ، وَاَظْهِرْ إعْزازَهُ،
یا مُحَمَّدُ یا عَلِیُّ یا عَلِیُّ یا مُحَمَّدُ، إِکْفِیانِی فَإِنَّکُما کافِیایَ، یا مُحَمَّدُ یا عَلِیُّ یا عَلِیُّ یا مُحَمَّدُ أُنْصُرانی فَإِنَّکُما ناصِرایَ، یا مُحَمَّدُ یا عَلِیُّ یا عَلِیُّ یا مُحَمَّدُ، اِحْفَظانی فَإِنَّکُما حافِظایَ، یا مَوْلایَ یا صاحِبَ الزَّمانِ - ثلاث مرّات - اَلْغَوْثَ اَلْغَوْثَ اَلْغَوْثَ، أَدْرِکْنی أَدْرِکْنی أَدْرِکْنی، ألْأَمانَ ألْأَمانَ
نماز حضرت قائم علیه السلام دو رکعت است. در هر رکعت فاتحه الکتاب را تا آیه إِیّاکَ نَعْبُدُ وَإِیّاکَ نَسْتَعینُ مى خوانى، سپس این آیه را صد مرتبه تکرار کرده، آنگاه سوره را تمام مى کنى و بعد سوره توحید را مى خوانى و بعد از نماز دعاى اللهم عظم البلاء... را قرائت مى نمایى
ب - شیخ طبرسى صاحب تفسیر مجمع البیان در کتاب کنوز النجاحه( روایت کرده است از احمدبن الدربى از خدّامه ابى عبداللَّه حسین بن محمد بزوفرى که او گفته است:
از ناحیه مقدّسه حضرت صاحب الزمان - علیه الصلوه والسلام - توقیعى بیرون آمد که اگر کسى را به سوى حق تعالى حاجتى باشد، باید بعد از نصف شب جمعه غسل کند و به مکان نماز خود برود و دو رکعت نماز گزارد: در رکعت اول سوره حمد را بخواند و چون به إِیّاکَ نَعْبُدُ وَإِیّاکَ نَسْتَعین مى رسد، صد مرتبه آن را تکرار نماید و بعد از آنکه صد مرتبه تمام شود، بقیه سوره حمد را بخواند؛
پس از تمام شدن سوره حمد سوره قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدْ را یک مرتبه بخواند و رکوع و دو سجده به جا آورد و سبحان ربّی العظیم وبحمده را هفت مرتبه در رکوع بگوید و سبحان ربى الاعلى و بحمده رادر هر یک از دو سجده هفت مرتبه بگوید و بعد از آن رکعت دوم را نیز مانند رکعت اول به جاى آورد و بعد از تمام شدن نماز این دعا را بخواند؛
پس خداوند حاجت او را - هر چه که باشد - برآورده سازد مگر آنکه حاجت او در قطع کردن صله رحم باشد؛ دعا این است:

أَللّهُمَّ اِنْ اَطَعْتُکَ فَالْمَحْمِدَهُ لَکَ وَاِنْ عَصَیْتُکَ فَالْحُجَّهُ لَکَ،مِنْکَ الرَّوْحُ وَمِنْکَ الْفَرَجُ، سُبْحانَ مَنْ أَنْعَمَ وَشَکَرَ، سُبْحانَمَنْ قَدَرَ وَغَفَرَ،
اَللّهُمَّ اِنْ کُنْتُ عَصَیْتُکَ فَاِنّی قَدْ اَطَعْتُکَ فی أَحَبِّ الْاَشْیاءِ اِلَیْکَ وَهُوَ الْایمانُ بِکَ لَمْ أَتَّخِذْ لَکَ وَلَدا وَلَمْ أَدْعُ لَکَ شَریکا مَنّا مِنْکَ بِهِ عَلَىَّ لامَنّا مِنّى بِهِ عَلَیْکَ وَقَدْ عَصَیْتُکَ یا اِلهی عَلى غَیْرِ وَجْهِ الْمُکابَرَهِ، وَ الْخُرُوجِ عَنْ عُبُودِیَّتِکَ، وَلَا الْجُحُودِ لِرُبُوبِیَّ-تِ-کَ وَلکِنْ اَطَعْتُ هَواىَ وَاَزَلَّنِی الشَّیْطانُ فَلَکَ الْحُجَّهُ عَلىَّ وَالْبَیانُ،
فَاِنْ تُعَذِّبْنی فَبِذُنُوبی، وَاِنْ تَغْفِرْ لی وَتَرْحَمْنی فَاِنَّکَ جَوادٌ کَریمٌ)
و بعد از آن تا نفس او وفا کند یا کَریمُ یا کَریمُ را مکرّر بگوید، بعد از آن بگوید:
یا امِنا مِنْ کُلِّ شَی ءٍ وَکُلُّ شَىْ غ ءٍ مِنْکَ خائِفٌ حَذَرٌ اَسْئَلُکَ بِاَمْنِکَ مِنْ کُلِّ شَىْ غ ءٍ وَخَوْفِ کُلِّ شَیْ ءٍ مِنْکَ، اَنْ تُصَلِّیَ عَلى مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ وَاَنْ تُعْطِیَنی اَمانا لِنَفْسی وَاَهْلی وَوَلَدی وَسایِرِ ما اَنْعَمْتَ بِهِ عَلَیَّ حَتّى لا أَخافَ وَلا اَحْذَرَ مِنْ شَیْ ءٍ اَبَدَا اِنَّکَ عَلى کُلِّ شَیْ ءٍ قَدیرٌ،
وَحَسْبُنا اللَّهُ وَنِعْمَ الْوَکیلُیا کافِیَ اِبْراهیمَ نَمْرُودَ وَیا کافِیَ مُوسى فِرْعَوْنَ اَنْ تُصَلِّیَ عَلى مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ وَاَنْ تَکْفِیَنی شَرَّ فُلانِ بْنِ فُلانٍ

و به جاى فلان بن فلان، نام شخصى را که از ضرر او مى ترسد و نام پدر او را بگوید، و از خداوند طلب کند که ضرر او را دفع نماید و کفایت کند. بعد از آن به سجده رود و حاجت خود را مسئلت نماید وبه درگاه خداوند تضرع و زارى کند.هر مرد مؤمن و زن مؤمنه اى که این نماز را به جا آورد و این دعا را از روى اخلاص بخواند، درهاى آسمان براى برآمدن حاجات او گشوده مى شود و دعاى او مستجاب مى گردد، و این به سبب فضل و انعام خداوند تعالى بر ما و بر مردمان است.

نماز باران

وقتی رحمت الهی(باران)قطع شود و چشمه ها و قنات ها بخشکدو کمبود آب پدید آید،برای نزول رحمت الهی و آمدن باران،نمازمی خوانند.نام این نماز،نماز استسقاء،یا نماز باران است.

این نیز،یک درس توحیدی و توجه دادن به قدرت و رحمت الهی است،زیرا در خشکسالی و قحطی و بی آبی،از دست هیچکس،کاری بر نمی آید،تنها خداست که می تواند با فرستادن ابرهای باران زا،رحمت خویش را بر سر مردم بگسترد.

خداوند می فرماید:

«قل ارایتم ان اصبح ماؤکم غورا فمن یاتیکم بماءمعین؟» (۱) بگو:اگر آب شما بخشکد،چه کسی برای شما آب گوارامی آورد؟

بی آبی یک منطقه و نیامدن باران،نشان قهر خدا و گاهی به سبب گناهانی است که مردم جامعه انجام می دهند.پس توجه به خدا و گریه و التماس و توبه و تضرع،سبب می شود خداوند عنایت کند و کم آبی رابر طرف سازد.نماز باران برای جلب رحمت خداوند است.

علت نیامدن باران

همچنانکه اشاره شد،گاهی بی بارانی،نتیجه معاصی مردم و نوعی عقوبت و تنبیه الهی است.

رسول خدا(ص)فرموده است:

وقتی خداوند بر امتی غضب کند و عذاب بر آنان نفرستد،نرخ هاگران می شود و عمرها کوتاه می گردد،تجار سود نمی برند و درخت ها میوه نمی دهند و نهرها پر آب نمی شود و باران از مردم قطع می شود و اشرار برآنان تسلط می یابند. (۲) در حدیث دیگری،امام صادق(ع)فرموده است:

«...و اذا جار الحکام فی القضاء امسک القطر من السماء» (۳) هر گاه زمامداران و حاکمان،در دادرسی ستم کنند،باران از آسمان قطع می شود.

طبق روایات،غیر از آنچه یاد شد،شیوع گناه،کفران نعمت،منع حقوق،کمفروشی،ظلم و حیله،ترک امر به معروف و نهی از منکر،ندادن زکات و...نیز،گاهی سبب قطع باران می شود. (۴) در حدیث آمده:حضرت سلیمان با اصحاب خود برای نماز باران بیرون می رفت.در راه،به مورچه ای برخورد که یکی از پاهایش را به آسمان بلند کرده و می گوید:خدایا!ما مخلوقات ضعیف تو هستیم و ازروزی تو بی نیاز نیستیم،پس به سبب گناهان بنی آدم،ما را به هلاکت مرسان.

حضرت سلیمان(ع)به اصحاب خود فرمود:برگردید!همانا بخاطردعای غیر خودتان سیراب شدید!... (۵) پس خیلی هم نباید مغرور بود،خداوند گاهی به خواسته مورچه ای،رحمت خود را بر بندگان نازل می کند.حتی گاهی دعای کافری چون فرعون را می پذیرد و باران و فراوانی آب را عطا می کند.در حدیث است ازقول امام صادق(ع)که یاران فرعون از کاهش آب نیل پیش او سخن گفتند و اظهار کردند که این باعث هلاکت ما خواهد شد.فرعون از آنان خواست که آنروز برگردند.شب که شد،به میان رود نیل رفت و دست به سوی آسمان بلند کرد و گفت:خدایا!می دانی که می دانم،که جز تو، کسی توان آب آوردن ندارد،پس به ما آب بده.

صبح که شد،رود نیل فوران زد و سرشار از آب شد. (۶)

ایمنی دیدند و نا ایمن شدند دوستی کردم،مرا دشمن شدند...

ما که دشمن را چنین می پروریم دوستان را از نظر چون می بریم؟ (۷)

آری...خدای مهربان،دعای بندگان و تضرع آنان را بی بهره و بدون پاسخ نمی گذارد،فقط باید اقبال و روی آوردنی از صمیم دل و خالصانه از سوی بندگان باشد،تا لطف الهی شامل گردد.

به قول سعی:

ای کریمی که از خزانه غیب دوستان را کجا کنی محروم

تو که با دشمنان نظر داری (۸)  گبر و ترسا وظیفه خورداری

کیفیت نماز باران

مثل نماز عید،دو رکعت است و رکعت اول،پنج قنوت و رکعت دوم چهار قنوت دارد و بهتر است که با جماعت خوانده شود.

در قنوت ها،هر دعایی می توان خواند،ولی بهتر است دعایی خوانده شود که در آن،از خداوند،طلب باران شده باشد و قبل از هر دعا،صلوات بر پیامبر و آلش فرستاده شود.مستحب است که حمد و سوره اش بلندخوانده شود.

از آنجا که این نماز،برای جلب رحمت پروردگار است،در مستحبات آن اموری ذکر شده که همه،حالت رقت و زاری و نیاز بندگان رامی رساند و جلب رحمت می کند،از جمله:

مردم سه روز،روزه بگیرند و روز سوم به صحرا روند و نماز بخوانند.

زیر آسمان جمع شوند.

پا برهنه باشند،مردم،منبر را با خود به صحرا ببرند،مؤذن ها هم همراه باشند.پیران وکودکان و چهارپایان را هم با خود ببرند،بچه ها را از مادران جدا کنند تا صدای گریه و ضجه زیاد شود.

مانع بیرون رفتن کفار همراه خود شوند،امام جماعت و مردم،در کمال خشوع و وقار و درخواست،به بیابان بیرون روند، جای پاکی را برای نماز،انتخاب کنند... (۹) و نیز،وقتی نماز به پایان رسید،پیشنماز به منبر رود،و عبای خود راواژگونه یا پشت و رو بر دوش افکند،با صدای بلند،صد بار تکبیر بگوید،رو به مردم سمت راست کرده،صد بار بلند،سبحان الله بگوید، سپس به مردم طرف چپ روی کرده و صد بار با صدای بلند،لا اله الا الله بگوید،مانعی ندارد که مردم هم با صدای بلند، این شعارها را بدنبال پیشنماز،تکرار کنند،چرا که رحمت و مغفرت را بهتر جلب می کند.

آنگاه،امام جماعت و مردم،دست به دعا بردارند،و بسیار التماس ودعا کنند و بنالند و بخواهند،و امام جماعت،خطبه بخواند و از خداوند، طلب باران کند.و بهتر است از خطبه هایی که از معصومین(ع)نقل شده استفاده شود.مانند آنچه از حضرت امیر(ع) (۱۰) و امام سجاد(ع) (۱۱) نقل شده است.

سابقه نماز باران

آنگونه که از روایات تاریخی بر می آید،نماز باران در زمان انبیاءگذشته هم بوده است(نمونه بیرون رفتن حضرت سلیمان را خواندید).

دعاها و حدیث هایی هم که درباره شیوه رسولخدا(ص)در خواندن نماز باران نقل شده،با خطبه های مربوط به این نماز که از امیرالمؤمنین نقل شده،و نیز دعای امام سجاد(ع)گویای این است که به این سنت،عمل می شده است. (۱۲) در تاریخ، برخی از علمای بزرگ هم به برگزاری این نماز اقدام کرده واز خدا،باران گرفته اند.البته این نماز،از آنجهت حساسیت دارد که اگرخداوند،دعاها را مستجاب نکند و باران نفرستد،مایه شرمندگی نمازگزاران می شود که خدا به آنان توجه ننمود.از این جهت،اقدام به این نماز،جرات و ایثاری در حد مایه گذاشتن از آبرو می طلبد.

یکی از معروف ترین نمازهای باران در تاریخ معاصر ما،نماز آیه ا...

العظمی سید محمد تقی خوانساری(رحمه الله علیه)است.

نوشته اند که در سال ۱۳۶۳ قمری(۴۷ سال پیش)همان سالی که متفقین،ایران را اشغال کرده بودند،در قم باران نبارید و باغها و مزارع خشکید و خطر قحطی و خشکسالی مردم قم را تهدید می کرد.آن مرجع بزرگوار،دو روز متوالی برای نماز باران به بیابانهای اطراف قم رفت،این حرکت،گرچه مورد استهزاء غیر معتقدان به امور معنوی و غیبی بود،ولی در روز دوم، چنان باران آمد که سیلها روان شد و جویبارها به راه افتاد واین از آثار انفاس قدسی آن مرد الهی بود. (۱۳).

نمازهای دیگر

برای ایجاد رابطه میان بنده و خدا،نمازهای بسیاری مورد سفارش است.از قبیل:

-نماز غفیله

-نماز حاجت

-نماز شب اول قبر(لیله الدفن)

-نماز اول ماه

-و...بسیاری نمازهای دیگر که در کتب دعا مطرح است وعلاقمندان به آنجا مراجعه کنند.در همینجا،این نوشته را به پایان می بریم،به این امید که ره توشه آخرت و کاری مفید برای خود و دیگران گردد.

پی نوشت ها

۱- ملک،آیه ۳۰.

۲- و ۳-من لا یحضر،ج ۱ ص ۵۲۴.

۴- تحریر الوسیله،ج ۱ ص ۲۴۵،نماز استسقاء.

۵- من لا یحضر،ج ۱ ص ۵۲۴.

۶- من لا یحضر،ج ۱ ص ۵۲۶.

۷- از شعر«لطف حق »،پروین اعتصامی.

۸- دیباچه گلستان سعدی.

۹- تحریر الوسیله،ج ۱ ص ۲۴۵.

۱۰- من لا یحضر،ج ۱ ص ۵۲۷:الحمد لله سابغ النعم.../و مستدرک نهج البلاغه،ج ۶ ص ۲۶۸ دعای حضرت علی(ع).

۱۱- صحیفه سجادیه،دعای ۱۹:اللهم اسقنا الغیث...

۱۲- به من لا یحضره الفقیه،بحث نماز استسقاء مراجعه شود.

۱۳- آثار الحجه و گنجینه دانشمندان،ج ۱ ص ۳۲۴.قبر آن مرحوم،در حرم حضرت معصومه(ع) است.

نماز عید غدیر

نماز عید غدیر عبادتی مستحب است که فقهاء - رضوان الله علیهم اجمعین - در کتابهای فقهی از آن یاد کرده اند.

در این مقاله نگاهی گذرا به مساله استحباب نماز غدیر در روایات و گفتار فقهای نامدار شیعه می افکنیم بدان امید که در آینده این مساله را، از دیدگاههای گوناگون، در کتابی مستقل مورد بحث و بررسی قرار دهیم و به شیفتگان ولایت امیر مؤمنان(علیه السلام) تقدیم کنیم. ان شاء الله.
گفتار فقها
فقهای شیعه در کتابهای فقهی غالبا به این مساله پرداخته و در مورد اسحباب آن فتوا داده اند. شروع بودن آن در حدی است که فقیه جاودانه صاحب جواهر متوفای 1266ه.ق می گوید: فلا خلاف احده فی هذه الصلاة بین قدماء الاصحاب و متاخریهم.در این نماز اختلافی میان فقهای قدم و جدید شیعه ندیدم
1. شیخ مفید(ره) متوفای 413 ه در این باره می نویسد:
«فاذا ارتفع النهار من الیوم الثامن عشر من ذی الحجة فاغتسل فیه کغسلک للعیدین و الجمعة و البس اطهر ثیابک و امس شیئا من الطیب ان قدرت علیه، و ابرز تحت السماء، و ارتقب الشمس فاذا بقی لزوالها نصف ساعة او نحو ذلک فصل رکعتینی...» (1)
هنگامی که خورشید در روز هجدهم ذی حجه بالا آمد، مانند غسل عید قربان، عید فطر و روز جمعه غسل کن. بهترین لباسهایت را بپوش، اگر توانستی مقداری عطر استعمال کن، زیر آسمان قرار بگیر و مواظب خورشید باش; وقتی نیم ساعت به زوال آفتاب باقی ماند دو رکعت نماز بخوان.
2. ابوالصلاح حلبی(ره) متوفای 447 ه در این مساله می نویسد:
«و من وکید السنة الاقتداء برسول الله فی یوم الغدیر، و هو الثامن عشر من ذی الحجة الحرام بالخروج الی ظاهر المصر و عقد الصلاة قبل ان تزول الشمس بنصف ساعة لمن تتکامل له صفات امامة الجماعة برکعتین یقراء فی کل رکعة منهما الحمد و سورة الاخلاص عشرا و سورة القدر عشرا و آیة الکرسی عشرا...» (2)
از سنتهای سفارش شده پیروی از رسول الله(صلی الله علیه وآله) در روز غدیر، هجدهم ذی حجة، است. پیروی از پیامبر اکرم(صلی الله علیه وآله) با خروج از شهر و برگزار کردن نماز غدیر در نیم ساعت قبل از زوال خورشید به وسیله کسی که دارای شرایط امامت جماعت است، تحقق می یابد. نماز غدیر دو رکعت است، در هر رکعت آن پس از حمد، ده بار سوره توحید و قدر و آیة الکرسی خوانده می شود.
3. شیخ طوسی(ره) متوفای 460 ه در این باره چنین نوشته است:
«و یستحب ان یصلی الانسان یوم الغدیر اذا بقی الی الزوال نصف ساعة بعد ان یغتسل رکعتین، یقراء فی کل واحدة منهما الحمد مرة و قل هو الله احد، عشر مرات، و آیة الکرسی عشر مرات، و انا انزلناه عشر مرات، فاذا سلم دعا بعدهما بالدعا المعروف.» (3)
مستحب است انسان در روز غدیر، نیم ساعت به زوال خورشید مانده پس از غسل، دو رکعت نماز به جای آورد و در هر رکعت بعد از حمد ده مرتبه سوره توحید، قدر و آیة الکرسی را تلاوت کند و بعد از سلام دعای معروف را بخواند.
4. قاضی ابن براج طرابلسی(ره) متوفای 481 ه می نویسد:
«هذا العید هو الیوم الثامن عشر من ذی الحجة فمن اراد هذا الصلاة فالافضل له ان یغتسل فی هذا الیوم و یلبس اجمل ثیابه و یمس شیئا من الطیب و یبرز تحت السماء فاذا بقی من النهار الی زوال الشمس مقدار ساعة او نحو ذلک صلاها رکعتین...» (4)
این عید همان روز هجدهم ذی حجة است. کسی که می خواهد در این روز نماز عید [عید غدیر] بخواند بهتر است غسل کند، زیباترین لباسش را بپوشد، عطر بزند، در زیر آسمان قرار گیرد و حدود یک ساعت قبل از زوال خورشید دو رکعت نماز به جای آورد...
5. ابن زهره حلبی(ره) متوفای 585 ه این گونه نگاشته است:
«... و یستحب ان یصلی جماعة، ان یحجر فیها بالقراءة و ان یخطب قبل الصلاة خطبة مقصورة علی حمد الله و الثناء علیه و الصلاة علی محمد و آله، و ذکر فضل هذا الیوم و ما امر الله به فیه من النص بالامامة علی امیرالمؤمنین(علیه السلام).» (5)
... و مستحب است این نماز به جماعت خوانده شود، قرائت نماز با صدایی بلند باشد و قبل از نماز، خطبه کوتاهی شامل حمد و ثنای الهی، صلوات بر محمد و آل محمد، و فضیلت این روز و ماموریت رسول خدا در انتصاب امیرمؤمنان به امامت ایراد شود.
6.مرحوم حلبی(ره) می نویسد: ...و «صلاة یوم الغدیر رکعتان و وقتهما قبل الزوال ساعة... و لو ابتدا قبلها بخطبة مشتملة علی الحمد و الثناء و الصلاة و الولاء و الاعلام بفضیلة ذلک الیوم و ما خص الله به ولیه من النص علیه بالامامة و تشریفه بالولایة الموکدة عهدها علی جمیع الامة لکان اتم فضلا و اعظم اجرا.» (6)
نماز روز غدیر دو رکعت و وقت آن نیم ساعت به زوال خورشید است... و چنانچه قبل از نماز در خطبه ای از حمد و ثنای الهی، درود بر پیامبر(صلی الله علیه وآله)، دوستی اهل بیت(علیه السلام) فضیلت آن روز و آنچه خدا به ولیش اختصاص داده مانند امامت و تشرف به ولایتی که همه امت به پذیرش سفارش شده اند یاد کند، از فضیلتی والا و پاداشی بزرگ برخوردار است.
7. سلار بن عبدالعزیز(ره)متوفای 463ه در کتاب «مراسم » چنین نوشته است:
«و هی من وکیدا السنن وقتها اذا بقی من الزوال مقدار نصف الساعة فی الیوم الثامن عشر من ذی الحجة...» (7)
این نماز از سنت های مؤکد بوده، وقت آن نیم ساعت قبل از زوال خورشید روز هیجدهم ذی حجة است.
8. علامه حلی(ره) متوفای 726 ه می نویسد:
«هذه الصلاة تستحب فی هذا الیوم و اشده تاکیدا قبل الزوال بنصف ساعة.» (8)
این نماز در روز غدیر مستحب است و نیم ساعت قبل از زوال خورشید بر خواندن آن تاکید شده است.
او همچنین می فرماید: خدا به سبب هدایت، اکمال دین و اتمام نعمت منتی بر بندگان دارد که سپاس آن در روز غدیر لازم است، بدین خاطر نماز عید غدیر را مستحب شمرده اند.
9. شهید اول(ره) متوفای 786 ه در «ذکری » چنین نوشته است:
«و من الصلوات المستحبة صلوة یوم الغدیر و هی مشهورة بین الاصحاب.» (9)
یکی از نمازهای مستحبی، نماز روز غدیر است که بین اصحاب شهرت دارد. علاوه بر این او می گوید:
و ثوابها مائة الف حجة و عمرة و یعطی ما سال. (10)
و پاداش این نماز با هزار حج و عمره برابر است و هر چه [نمازگزار] درخواست کند برآورده می شود.
10. مقدس اردبیلی(ره) متوفای 993 ه می نویسد:
«و المشهور بین الاصحاب جواز فعلها جماعة و لیس ببعید، لعدم المنع من الجماعة فی النافلة مطلقا بحیث یشملها ظاهرا و لا اجماع فیه، مع الترغیب فی الجماعة، خصوصا فی هذه الصلاة فی هذا الیوم، و لانه یحصل النفع اکثر لحصول ثوابها لمن لم یعرف هذه الایات بالاقتداء.» (11)
مشهور میان اصحاب جواز خواندن نماز [عید غدیر] به جماعت است و این سخن بعید نیست; زیرا خواندن نمازهای نافله به جماعت منع مطلقی ندارد که ظاهر این مورد را شامل شود و اجماعی نیز بر منع تحقق نیافته است. علاوه بر این. جماعت در نمازها، بخصوص در نماز این روز، مورد تشویق شرع قرار گرفته است. از سوی دیگر به جماعت خواند نماز عید سود بیشتر را دارد، چون کسی که با آیات آشنا نیست [توانایی قرائت ندارد] پاداش بسیار می یابد.
11. محقق کرکی(ره) متوفای 940 ه در این باره می گوید:
«و صلاة الغدیر رکعتان قبل الزوال بنصف ساعة یقراء فی کل رکعة منها الحمد و کلا من التوحید و القدر و آیة الکرسی الی قوله (هم فیها خالدون) عشرا، جماعة فی الصحراء بعد ان یخطب الامام بهم، و یعرفهم فضل الیوم فاذا انقضت الخطبة تصافحوا و تهانوا.» (12)
نماز غدیر دو رکعت است که نیم ساعت قبل از زوال خورشید خوانده می شود، در هر رکعت، پس از حمد، سوره توحید، قدر و آیة الکرسی، تا هم فیها خالدون، هر یک ده بار خوانده می شود. این نماز پس از خطبه خطیب، که فضیلت آن روز را بیان می کند، پس از پایان خطبه مردم به یکدیگر دست داده، تبریک می گویند.
12. مرحوم نراقی(ره) متوفای 1245 ه می نویسد:
«و استحبابها مشهور بین الاصحاب قدیما و حدیثا و تدل علیه روایة العبدی و غیرها.» (13)
استحباب این نماز بین اصحاب گذشته و حاضر مشهور است و روایت عبدی و غیر آن بر این مطلب دلالت دارد.
مرحوم سید محمد کاظم یزدی نیز در عروة الوثقی به این مساله اشاره می کند و تمام کسانی که بر «عروة الوثقی » حاشیه نوشته اند، از جمله مرحوم امام خمینی(ره) آن را پذیرفته اند.
روایات
به دو روایت در این مساله اشاره می کنیم:
محدث جلیل القدر شیخ حر عاملی(ره) متوفای 1104 ه .ق در وسائل الشیعه بابی را به استحباب نماز در روز غدیر اختصاص داده، از امام صادق(علیه السلام) چنین نقل می کند:
«محمد بن الحسن باسناده عن الحسین بن الحسن الحسنی، عن محمد بن موسی الهمدانی، عن علی بن حسان الواسطی، عن علی بن الحسینی العبدی قال: سمعت ابا عبدالله الصادق(علیه السلام) یقول: صیام یوم غدیر خم یعدل صیام عمر الدنیا - الی ان قال - و هو عید الله الاکبر و ما بعث الله نبیا الا و تعید فی هذا الیوم و عرف حرمته; و اسمه فی السماء یوم العهد المعهود و فی الارض یوم المیثاق الماخوذ و الجمع المشهود; و من صلی فیه رکعتین یغتسل عند زوال الشمس من قبل ان تزول مقدار نصف ساعة... عدلت عندالله عزوجل مائة الف حجة، و مائة الف عمرة، و ما سال الله عز و جل حاجة من حوائج الدنیا و حوائج الاخرة الا قضیت کائنا ما کانت الحاجة.» (14)
محمد بن حسن با سندش از حسین بن حسن حسنی از محمد بن موسی همدانی از علی بن حسان واسطی از علی بن حسین عبدی نقل کرده است که گفت: از امام صادق(علیه السلام) شنیدم، فرمود: روزه روز عید غدیر با روزه تمام عمر دنیا برابر است [و سخن را ادامه داد] تا آنکه فرمود: غدیر عیدالله اکبر است، خداوند هیچ پیامبری را مبعوث نکرد مگر آنکه این روز را برایش عید قرار داد و حرمتش را به وی شناساند.
غدیر در آسمان «روز عهد معهود» و در زمین «روز میثاق گرفته شده و جمع مشهود» نام دارد. کسیکه در این روز نیم ساعت قبل از زوال خورشید دو رکعت نماز بخواند و قبل از آن غسل کند... نزد خداوند پاداشی برابر با هزار حج و هزار عمره خواهد داشت و خواستهای دنیایی و آخرتی اش برآورده می شود.
ایرادهایی که بر حدیث وارد شده، چنین است:
1. اشکال مرحوم عاملی
شیخ طوسی این روایت را در «تهذیب الاحکام » (15) نقل کرده و مرحوم عاملی در «مدارک الاحکام » (16) سند آن را ضعیف دانسته است. هر چند این بزرگوار عامل ضعف را بیان نکرده، ولی احتمال دارد که به خاطر وجود علی بن الحسین العبدی در سلسله راویان روایت را ضعیف شمرده باشد چون در کتب رجال به وی اعتنایی نشده است.
2. اشکال مرحوم صدوق(ره)
مرحوم صدوق(ره) به خاطر حضور محمد بن موسی همدانی در سند روایت آن را ضعیف می داند و می گوید: خبر نماز روز غدیر خم و پاداش کسی که در آن روزه بگیرد به طریق محمد بن موسی همدانی نقل شده است. شیخ ما محمد بن حسن بن الولید، محمد بن موسی را مورد اعتماد نمی دانست و هر که در نقل روایت مورد تصدیق و تایید استادم قرار نگیرد نزد من متروک و غیر قابل اعتماد است.
پاسخ به اشکالها
فقهای بزرگوار ما این موارد را از طریق تسامح در ادله سنن حل کرده اند. چنانکه مرحوم صاحب جواهر می گوید: و نت خبیر بما فیه، خصوصا و الحکم استحبابی; (17) و تو از ضعف کلام (صدوق) آگاهی، بخصوص که این مساله از احکام استحبابی است.
مرحوم صاحب حدائق (ره) می نویسد: ظاهرا این اخبار و آنچه که به تسامح در ادله سنن شهرت دارد سبب شده است که این نماز میان قدما و متاخران مشهور شود و سخن صدوق و استادش محمد بن حسن بن ولید مورد توجه قرار نگیرد. حدیث دوم از داود بن کثیر از ابی هارون عبدی از امام جعفر صادق(علیه السلام) نقل شده است بر اساس این روایات امام ششم(علیه السلام) فرمود: کسی که در آن روز دو رکعت نماز به جای می آورد می تواند نماز را در هر وقتی بخواند، [ولی] بهتر است که نزدیک زوال خورشید باشد [زیرا] آن ساعتی است که امیر مؤمنان(علیه السلام) در غدیر خم به عنوان پرچمدار (رهبر) مردم معرفی شد [نیز] همان ساعتی است که مردم سمت آن جایگاه نزدیک می شدند. پس [بهتر است] در این وقت دو رکعت نماز بگذارد آنگاه سجده کرده صد مرتبه شکرالله بگوید و بعد از نماز دعایی را که وارد شده است بخواند. (18)

پی نوشتها:

1- المقنعه.
2- الکافی فی الفقه، ص 160.
3- النهایة، ص 141; المبسوط، ج 1، ص 132.
4- الهمذب، ج 1، ص 146.
5- غنیة النزوع، ص 108.
6- همان کتاب، ص 106.
7- المراسم، ص 81.
8- منتهی المطلب، ج 1، ص 36. رک: تحریر الاحکام، ص 48 و نهایة الاحکام، ج 1، ص 96 و ارشاد الاذهان، ج 1، ص 267 و تبصرة المتعلمین ، ص 34.
9- ذکری الشیعة، ص 254.
10- البیان، ص 216.
11- مجمع الفائدة و البرهان، ج 3، ص 32.
12- جامع المقاصد، ج 2، ص 485.
13- مستند الشیعة، ج 6، ص 380.
14- وسائل الشیعة، ج 8، ص 89; مستدرک الوسائل، ج 6، ص 273.
15- تهذیب الاحکام، ج 3، ص 143.
16- مدارک الاحکام، ج 4، ص 210.
17- جواهر الکلام، ج 12، ص 215.
18- وسائل الشیعة، ج 8، ص 90.

پدید آورنده : محمد جعفر طبسی

فواید نماز شب

رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرمود:

بر شما باد به برپایی نماز شب؛ زیرا این عمل، شیوه بندگانی است که با آن به پروردگارشان نزدیک می‌شوند و از گناهان پاک می‌گردند.[1] حاملان قرآن و شب زنده‌داران، بزرگواران و آبرومندان امتم هستند.[2] بهترین شما کسی است که سخنان پاکیزه گوید و میهمان پذیر باشد و طعام دهد و شب هنگام در حالی که مردم خوابند، برخیزد و نماز بگزارد.[3]
از امام صادق(علیه‌السلام) روایت شده که هر کس در پایان نماز وتر، هفتاد مرتبه «استغفر الله ربی و اتوب الیه» بگوید و تا یک سال بر آن مداومت کند نام او در زمره «المستغفرین بالاسحار»[4] نگاشته می‌شود.[5]
و نیز روایت است که خدای تعالی به حضرت داوود وحی فرمود: ای داود، همواره در تاریکی شب استغفار کن، که هر کس وقتی مردم خوابند، تنها برای من به نماز بایستد، فرشتگانم را فرمان دهم تا برای او استغفار کنند و بهشت ویژه من او را آرزو کند و هر تر و خشکی برای او دعا خواند.[6]
ای داود! همانا من بندگانی دارم که از  میان دیگران مرا دوست می‌دارند و من هم آنان را دوست دارم. آن‌ها مشتاق من‌اند و من نیز مشتاق آنانم؛ آنان مرا یاد می‌کنند، من هم آن‌ها را یاد می‌کنم، آنان به من می‌نگرند، من نیز به آنان می‌نگرم (ای داود!) اگر تو نیز به طریقت آنان گام نهی تو را هم دوست خواهم داشت و چنانچه از راه آنان بازگردی تو را دشمن می‌دارم.
(داود) گفت: پروردگارا! نشانه اینان چیست؟
خداوند فرمود: چشم به سایه روز دوخته‌اند؛ چنان‌که چوپان به رمه خود چشم دوخته است، اینان غروب آفتاب را آرزو دارند، چونان که پرنده بازگشت به سوی لانه‌اش را آرزو می‌کند و چون شب همه جا را بپوشاند و با تاریکی درآمیزد و بسترها پهن گردند و تخت‌خواب‌ها برپا شوند و هر دوستداری با دوستدارش خلوت کند، اینان قدم‌هایشان را به سوی من می‌گمارند و گونه‌هایشان را (بر زمین) می‌گسترانند و با سخنان من مرا می‌خوانند و به خاطر نعمت‌هایم نشسته، ایستاده، در حال رکوع و سجده لابه کرده، ضجه می‌زنند و گاه گریه‌کنان آه می‌کشند و شکوه می‌کنند، من آنان را می‌بینم که به خاطر من چه تحملی می‌کنند و می‌شنوم که از دوستی (دوری) ام گلایه دارند.
(ای داود) نخستین چیزهایی که به آنان می‌دهم سه چیز است؟
1ـ از نور خویش در دل‌هایشان می‌افکنم (در نتیجه) آنان از من آگاه می‌شوند؛ چونان که من از آنان آگاهم.
                               بر او علم یک ذره پوشیده نیست               که پیدا و پنهان به نزدش یکی است

2ـ اگر آسمان‌ها و زمین و هر آنچه در آن‌هاست، در ترازوی عملشان قرار گیرد، من همه این‌ها را اندک می‌شمارم.
3ـ رویکردم به سوی آنان است،
(ای داوود) از نگاه تو، آنکه را من به سویش رو کنم (آیا) کسی می‌داند که می‌خواهم چه به او عطا کنم؟[7]
پیامبر(صلی الله علیه و آله) می‌فرماید:
خداوند ابراهیم(علیه‌السلام) را به دوستی بر نگزید؛ جز به این خاطر که میهمان نواز بود و در حالی که مردم به خواب بودن او به نماز شب می‌ایستاد.[8]
                         به نیمه شب که همه مستِ خوابِ خوش باشند        من و خیال تو و ناله‌های دردآلود

امام خمینی(ره) ذیل همین روایت می‌فرماید:
«در فضیلت نماز شب تنها همین روایت برای اهل آن بسنده است، ما نمی‌دانیم خلعت خلت (دوست شدن با خداوند) چه خلعتی است و این که حق تعالی بنده‌ای را به دوستی برگزیند، چه مقامی است؟ تمام عقل‌ها از تصور آن درمانده‌اند؛ اگر همه بهشت‌ها را به خلیل (دوست خدا) بدهند، او به آن‌ها نگاه هم نکند؛ برای مثال، اگر کسی را دوست بداری و او نزد تو عزیز باشد و برتو وارد شود، تو با وصال جمال و دیدار او از هر ناز و نعمتی باز مانی و بی‌نیاز گردی، و این مثل با دوستی حق تعالی بسیار بی‌تناسب و فرق بین مشرقین است.[9]
چنانچه بیداری شب انسان را به حقیقت و سرّ نماز آگاه کند و با ذکر و فکر حق انس بگیرد و شب‌ها، مطیه[10] معراج قرب او شود، که دیگر جز جمال جمیل حق برای او چیزی نتواند بود.»[11]

 از پیامبر گرامی اسلام(صلی الله علیه و آله) روایت است که: هرگاه خداوند نماز شب را روزی مرد و زنی می‌فرماید و او از خواب برخیزد و با اخلاص تنها برای خدا وضوی کاملی بسازد و با نیتی راستین و دلی درست و دور از بدی‌ها و با خشوع و دیده‌ای گریان به نماز بایستد، خداوند نه صف از ملائکه را پشت سر او قرار می‌دهد؛ چونان که عدد هر صف را جز خداوند کسی نتواند بشمارد؛ به گونه‌ای که یک سر صف در مشرق و طرف دیگر آن در مغرب باشد و چون از نماز فارغ شود، به عدد ملائکه بر او درجات بنویسند.[12]

فوايد نماز شب
  1) باعث خشنودي خدا و دوستي ملائكه است.
  2) باعث مباهات خداوند بر فرشتگان است.
  3) باعث درخشش براي اهل آسمان همانند ستارگان است.
  4) باعث روشني دل است.
  5) باعث استجابت سريع دعا است.
  6) باعث پزيرش توبه و پاك شدن از گناهان از جانب حضرت حق است.
  7) باعث كفاره گناهان است.
  8) باعث زيبايي صورت و شادابي چهره و نوراني شدن آن در طول روز است.
  9) باعث سلامتي و تندرستي و رفع انواع بيماريهاي جسمي و روحي است.
  10) باعث از بين رفتن غم و اندوه و تقويت نور چشم است.
  11) باعث تمسك يافتن به اخلاق انبياء و اولياي خداوند است.
  12) باعث انجام دادن سنّت پيامبران و صالحان است.
  13) باعث تابش نور خدا به او مي‌شود.
  14) باعث مهر و محبت و محبوب القلوب شدن بين مردم است.
  15) باعث افزايش عمر است.
  16) باعث جلب رزق و روزي فراوان و ادعاي قرض است.
  17) باعث نوعي صدقه است.
  18) باعث نوشته شدن چهار ثواب بزرگ براي خود است.
  19) خداوند نه صف از ملائكه پشت سر نمازگزار قرار مي‌دهد.
  20) كليد رفتن به بهشت و جواز عبور از پل صراط است.
  21) زينت آخرت و نور مؤمن در آخرت است.
  22) نماز شب همچون سايباني در روز قيامت است بر سرش.
  23) نماز شب لباس بدن نمازگزار است در روز قيامت درحاليكه همه عريانند.
  24) نماز شب در روز قيامت همچون نوري در برابرش است و چشم نمازگزار نماز شب در روز قيامت شادمان است.
  25) نماز شب ميان شخص نمازگزار و آتش جهنم همچون حائلي فاصله مي‌گذارد.
  26) ميزان اعمال خوب نمازگزار در روز قيامت سنگين است.
  27) نماز شب همچون تاجي در روز قيامت است بر سرش.
  28) چراغي است براي تاريكي قبر و برطرف كننده وحشت تاريكي قبر است.
  29) نماز شب همچون مشعلي نوراني است در تاريكي قبر.
  30) نماز شب، نمازگزار را از عذاب قبر ايمن مي‌كند و برات آزادي از آتش جهنم است.

 ------------------------------------------------------------------------------
[1]- رموز نماز، ص 189. برگرفته از، کتاب دعوات ابن راوندی.
[2]- نک: صدوق، خصال.
[3]- بحارالانوار.
[4]-  سوره آل عمران: آیه 17.
[5]- محاسن برقی: ص 54 ـ مجمع البیان و تفسیر نورالثقلین، ذیل آیه یاد شده ـ خصال صدوق، ح 1184 ـ وسائل الشیعه: باب 10.
[6]- نک: میرزا جواد ملکی تبریزی، رساله لقاء الله: ص 129.
[7]اسرار الصلوة: ص 454ـ456.
[8]- میزان الحکمة: ج 5، ص 417، ح 10438.
[9]- نک: اربعین حدیث، حضرت امام خمینی: ج 1، ص 203.
[10]- چهارپایی که بر آن سوار شوند. فرهنگ عمید
[11]- ر.ک: اربعین حدیث: ص 204.
[12]- وسائل الشیعه: ج 5، ح 29 ـ بحارالانوار: ج 84، ص 136 ـ امالی صدوق: ص 24 ـ میزان الحکمة: ج 5، ص 419، ح 10452.